NutriGrindBAZA WIEDZY ↗

ZDROWIE PIŁKARZA

Witamina D u piłkarza jesienią i zimą: badanie, wynik i dobór suplementacji

Od jesieni słońce w Polsce niewiele pomaga, a u piłkarzy poziom witaminy D potrafi spaść o mniej więcej 30% w jedną rundę. Zobacz, kiedy zrobić badanie 25(OH)D, jak czytać wynik i czego nie robić na własną rękę.16 listopada 2026 • 7 MIN CZYTANIA

Jest listopad: treningi o 18:30 przy sztucznym świetle, praca lub szkoła w budynku i coraz krótsze dni. Stężenie witaminy D może spadać także u zawodników, którym latem jej nie brakowało. W badaniu młodych piłkarzy z Gdyni stężenie 25(OH)D obniżyło się od połowy września do połowy grudnia średnio z 33,9 do 23,7 ng/ml [1]. Suplementację dobiera się indywidualnie, uwzględniając zdrowie, dietę, czynniki ryzyka i odpowiedź na przyjmowany preparat; wchłanianie i metabolizm także mogą się różnić [2]. Gdy są wskazania do badania 25(OH)D, wynik pomaga ustalić dalsze postępowanie, a potrzebę kontroli określa lekarz. Ten materiał dotyczy zdrowych osób dorosłych i ma charakter edukacyjny.

01

Dlaczego jesienią i zimą spada poziom witaminy D?

Według konsensusu IOC około 90% witaminy D pochodzi z syntezy w skórze pod wpływem słońca [3]. Polskie wytyczne wymieniają wśród czynników zmniejszających tę produkcję sezon zimowy na średnich szerokościach geograficznych, czyli także w Polsce, pracę i czas wolny spędzane głównie w budynkach, zanieczyszczenie powietrza w mieście i ciemniejszą karnację [2].

Dobrze widać to w danych z piłki. W badaniu z Gdyni, na szerokości około 54,5°N, zawodnicy juniorskiej ligi stracili w rundzie jesiennej około 30% stężenia witaminy D [1]. U 20 piłkarzy Premier League mieszkających na szerokości 53°N średnie stężenie spadło z 104,4 nmol/l w sierpniu do 51,0 nmol/l w grudniu, a 65% z nich miało zimą wynik poniżej 50 nmol/l [4]. W badaniu 28 zawodowych piłkarzy w styczniu tylko dwóch miało wynik powyżej 30 ng/ml [5].

02

Kto ma największe ryzyko niedoboru?

W metaanalizie 23 badań obejmujących 2313 sportowców 56% miało niewystarczające stężenie witaminy D, liczone jako poniżej 32 ng/ml [6]. Ryzyko było wyższe zimą i wiosną, mniej więcej 1,85 raza, a także u osób trenujących w hali i mieszkających w wyższych szerokościach geograficznych [6]. Portugalski konsensus piłkarski dodaje sportowców na diecie wegańskiej i tych, którzy rzadko jedzą ryby [7].

  • pracujesz w biurze od 8:00 do 16:00, a treningi masz po zmroku
  • zimą grasz w lidze halowej albo trenujesz głównie na hali
  • ryby jesz rzadziej niż raz w tygodniu albo nie jesz ich wcale
  • masz ciemniejszą karnację lub niewielką ekspozycję na światło dzienne
  • poprzedni wynik 25(OH)D był niski
03

Jak czytać wynik 25(OH)D?

Laboratoria podają wynik w ng/ml albo w nmol/l, przy czym 20 ng/ml odpowiada 50 nmol/l [2]. Polskie wytyczne stosują następujące progi [2]:

Wynik 25(OH)DCo oznacza według polskich wytycznych
20 ng/ml lub mniejniedobór, który wymaga leczenia ustalonego przez lekarza
powyżej 20 do 30 ng/mlstan suboptymalny, zwykle z umiarkowanym zwiększeniem dawki
30-50 ng/mlstan odpowiedni do optymalnego
powyżej 50 do 100 ng/mlwysoka podaż
powyżej 100 ng/mlzwiększone ryzyko zatrucia, potrzebne zmniejszenie lub odstawienie suplementu

Konsensus IOC z 2018 roku zaznacza, że nie ma międzynarodowej zgody co do tego, jakie stężenie oznacza niedobór, a jakie wystarczające zaopatrzenie, i że osobnych zaleceń suplementacji dla sportowców nie ustalono [3]. Dlatego ten sam wynik lekarz może ocenić nieco inaczej, zależnie od objawów i zdrowia. Które markery mają sens i kiedy, opisuje szerzej tekst o badaniach krwi sportowca.

04

Kiedy zrobić badanie witaminy D?

Najwięcej informacji daje wynik z wczesnej jesieni. W badaniu zawodowych piłkarzy ze słonecznej południowej Hiszpanii w połowie października 93% miało co najmniej 75 nmol/l, czyli 30 ng/ml, a na początku lutego już 64% miało wynik poniżej tej wartości [8]. Żeby zachować wystarczające stężenie do lutego, w październiku potrzebne było około 122,7 nmol/l, co osiągnęło tylko 14,3% zawodników, dlatego autorzy sugerują badanie właśnie wczesną jesienią [8].

Polskie wytyczne nie zalecają badania całej populacji, ale u osób z grupy ryzyka suplementację prowadzi się pod kontrolą stężenia 25(OH)D [2]. Jeśli nie zrobiłeś badania we wrześniu lub październiku, nie oznacza to, że jest za późno. W listopadzie przy czynnikach ryzyka warto omówić z lekarzem, czy są wskazania do oznaczenia 25(OH)D teraz, zamiast samodzielnie dobierać dawkę na zimę. Leczenie niedoboru trwa według wytycznych 1-3 miesiące albo do osiągnięcia 30-50 ng/ml, a potem wraca się do dawki podtrzymującej [2], więc termin kontroli ustala lekarz.

05

Czy witamina D poprawia formę na boisku?

Tu dowody są ostrożniejsze niż reklamy. W przeglądzie 14 badań z losowym doborem obejmujących 482 sportowców wyczynowych suplementacja poprawiła moc beztlenową i siłę w 5 z 7 badań, wydolność tlenową w 2 z 3, ale szybkość sprintu nie zmieniła się w 4 z 6 badań [9]. Konsensus IOC zwraca uwagę, że rozbieżne wyniki dotyczące pracy mięśni najpewniej zależą od stężenia wyjściowego [3].

W polskim badaniu juniorów zmiany sprawności w rundzie nie zależały od stężenia 25(OH)D, tylko od czasu trwania okresu treningowego [1]. Najprostsze podsumowanie brzmi tak: wyrównanie niedoboru może pomóc, ale gdy wynik jest w normie, większa dawka nie sprawi, że będziesz szybszy.

06

Witamina D a odporność piłkarza jesienią

Konsensus IOC ocenia dowody dotyczące witaminy D i odporności jako umiarkowane: niedobór wiązano z częstszymi infekcjami górnych dróg oddechowych [3]. Nie oznacza to, że każdemu piłkarzowi należy zalecić tę samą dawkę. Profilaktykę trzeba odróżnić od leczenia rozpoznanego niedoboru, które prowadzi lekarz.

Witamina D nie zastąpi snu, jedzenia dopasowanego do obciążeń i rozsądku w szatni. Pełny plan na sezon infekcji opisuje tekst o odporności piłkarza jesienią, a o tym, jak sen łączy się z regeneracją, przeczytasz w tekście o śnie piłkarza.

07

Ile witaminy D da talerz i kiedy jest za dużo?

Tłuste ryby i żółtka jaj zawierają witaminę D, ale w zmiennych ilościach, a samo jedzenie często nie pokrywa potrzeb, zwłaszcza przy diecie wegańskiej i rzadkim jedzeniu ryb [7]. U juniorów z Gdyni dieta dostarczała średnio około 145-180 IU witaminy D dziennie, czyli wielokrotnie mniej niż zalecenia dla młodzieży [1]. Łosoś lub makrela 150 g dwa razy w tygodniu i jajka w jadłospisie pomagają, ale zimą zwykle nie wystarczą.

Druga strona medalu to przesada. Stężenie powyżej 100 ng/ml oznacza zwiększone ryzyko zatrucia, a samo zatrucie wiąże się dodatkowo z podwyższonym wapniem we krwi i w moczu [2]. Konsensus IOC przy wysokich dawkach podkreśla konieczność kontroli, żeby uniknąć toksyczności [3]. Najczęstszy błąd to sumowanie: kapsułka z apteki, multiwitamina i tran naraz, bez sprawdzenia, ile witaminy D jest łącznie. Ogólne zasady doboru preparatów opisuje tekst o suplementacji piłkarza.

08

Przykład z boiska: biuro, trening o 19:00 i liga halowa

Zawodnik amator, 82 kg, praca w biurze od 8:00 do 16:00, treningi we wtorek i czwartek o 19:00, od grudnia do lutego liga halowa. To przykładowy scenariusz, a nie historia konkretnego zawodnika.

Przed:

  • listopad: wysoka dawka na odporność kupiona w internecie, brana bez badania
  • do tego multiwitamina z witaminą D i tran, bez liczenia, ile to razem
  • ryba raz w miesiącu, w tygodniu śniadanie z kawy i drożdżówki
  • marzec: nadal nie wie, czy dawka była za mała, czy za duża

Po:

  • listopad: po omówieniu wskazań z lekarzem badanie 25(OH)D przed decyzją o dalszym postępowaniu; przykładowy wynik 22 ng/ml, czyli według polskich progów stan suboptymalny [2]
  • omówienie wyniku z lekarzem lub dietetykiem, jeden preparat zamiast trzech i sprawdzony skład multiwitaminy
  • wtorek i piątek łosoś lub makrela 150 g z ziemniakami 250 g i surówką, w weekend jajecznica z 3 jaj
  • kontrolne badanie w terminie ustalonym przez lekarza, jeśli zaleci je po ocenie wyniku i postępowania [2]
  • notatka w telefonie: infekcje, samopoczucie na treningach, przerwy w grze
09

Sprawdź, zanim zaczniesz łykać

Dawka witaminy D zależy od wyniku, masy ciała, diety, ilości słońca i zdrowia, więc ta sama kapsułka może być dla jednego zawodnika rozsądna, a dla drugiego za mała albo niepotrzebna. Najwięcej daje jasny plan profilaktyki, a gdy są wskazania - badanie i indywidualne ustalenie dalszego postępowania. Nie rezygnuj z ochrony przeciwsłonecznej po to, by zwiększać syntezę witaminy D.

Jeśli chcesz uporządkować to razem z jedzeniem w tygodniu treningowym, wyślij zgłoszenie do bezpłatnej analizy. Jako dietetyk i aktywny piłkarz osobiście czytam każde zgłoszenie i odpisuję mailem z najważniejszym kierunkiem do poprawy oraz możliwym następnym krokiem. Z kim i jak pracuję, przeczytasz na stronie dietetyk piłkarza.

Wynik 20 ng/ml lub niższy, choroby nerek, kamica nerkowa, choroby przytarczyc, sarkoidoza czy przyjmowane leki to sytuacje, w których o suplementacji decyduje lekarz.

FAQ

Najczęstsze pytania

Jaka dawka witaminy D dla sportowca zimą?

Nie podajemy jednej dawki dla każdego sportowca. Dobór zależy od zdrowia, czynników ryzyka, diety i odpowiedzi na suplementację, a przy wskazaniach także od wyniku 25(OH)D. Leczenie niedoboru i termin kontroli ustala lekarz.

Kiedy zbadać witaminę D?

Nie każdy zdrowy dorosły potrzebuje rutynowego badania witaminy D. Przy czynnikach ryzyka potrzebę badania i jego termin warto omówić z lekarzem. Wczesna jesień może być przydatnym momentem oceny u zawodnika, u którego są wskazania do kontroli. Jeśli ten moment minął, w listopadzie nadal można omówić z lekarzem wskazania do badania i dalsze postępowanie.

Czy witamina D wpływa na odporność?

Niski poziom witaminy D wiązano z częstszymi infekcjami górnych dróg oddechowych u sportowców. Konsensus IOC ocenia te dowody jako umiarkowane. Witamina D nie zastąpi jednak snu, jedzenia dopasowanego do obciążeń i higieny w szatni.

Jaki wynik witaminy D jest dobry?

Według polskich wytycznych 30-50 ng/ml to stan odpowiedni do optymalnego, a 20 ng/ml lub mniej oznacza niedobór. Wynik powyżej 100 ng/ml wiąże się ze zwiększonym ryzykiem zatrucia. Nie ma jednak międzynarodowej zgody co do jednego progu, więc wynik omawia się z lekarzem.

Jeśli potrzebujesz dopasować te elementy do siebie, sprawdź indywidualną współpracę dla piłkarza.

ŹR

Źródła

Artykuł opracowano na podstawie recenzowanych publikacji, stanowisk ekspertów i materiałów indeksowanych w PubMed.

CZYTAJ RÓWNIEŻ

Rozwiń swój plan żywienia

ZDROWIE I DIAGNOSTYKA SPORTOWCABadania krwi u sportowca - jakie markery warto sprawdzać?Przeczytaj ↗ZDROWIE PIŁKARZAPiłkarz i odporność jesienią: jak ograniczyć infekcje bez suplementów na ślepoPrzeczytaj ↗SUPLEMENTACJA PIŁKARZASuplementacja piłkarza - od czego zacząć i czego nie kupować w ciemnoPrzeczytaj ↗
PODAJ DALEJ

Przyda się komuś z drużyny?

WHATSAPP ↗FACEBOOK ↗

Treść edukacyjna - nie stanowi diagnozy ani indywidualnego zalecenia medycznego.