Dieta piłkarza to nie lista zakazanych produktów, tylko plan, który zmienia się razem z tygodniem: inaczej jesz przed lekkim rozruchem, inaczej przed meczem, a inaczej dzień po nim. Podstawą są węglowodany dopasowane do obciążenia, w zaleceniach od 4 do 8 g na kilogram masy ciała dziennie, białko rozłożone na kilka posiłków, płyny i sen [1]. Suplementy dochodzą na końcu, jeśli w ogóle. Poniżej znajdziesz zasady na cały tydzień, liczby z zaleceń dla piłki nożnej i odnośniki do szczegółowych artykułów. Ten materiał dotyczy zdrowych osób dorosłych i ma charakter edukacyjny.
Czym dieta piłkarza różni się od „zdrowego jedzenia”?
Piłka nożna to wysiłek przerywany. Większość meczu to trucht i marsz, ale o wyniku decydują sprinty, przyspieszenia, zmiany kierunku i pojedynki. U zawodowców dystans w meczu wynosi 9,8-12,3 km, z czego 681-881 m przypada na bieg w wysokiej intensywności [2]. Tak przerywany wysiłek w dużej mierze napędza glikogen, czyli zapas węglowodanów w mięśniach, a ten zapas jest ograniczony.
Drugi wyróżnik to zmienność. Tydzień amatora z treningiem we wtorek i czwartek o 19:00 i meczem w niedzielę wymaga innego jedzenia niż tydzień zawodnika z akademii, który trenuje codziennie. Eksperci UEFA stawiają na podejście „najpierw jedzenie”: suplementy mają uzupełniać dobrze ułożony jadłospis, a nie go zastępować [1].
Jeśli uprawiasz też inny sport albo chcesz najpierw poznać ogólne reguły, zacznij od tekstu o zasadach diety sportowca. Ten tekst skupia się na tym, co specyficzne dla piłki.
Ile węglowodanów, białka i tłuszczu potrzebuje piłkarz?
Zalecenia podają zakresy na kilogram masy ciała, bo skrzydłowy ważący 62 kg i bramkarz ważący 90 kg nie powinni jeść takich samych porcji. UEFA wskazuje 4-8 g węglowodanów na kilogram dziennie, zależnie od obciążenia, oraz 1,6-2,2 g białka na kilogram [1]. Tłuszcz to zwykle 20-35% energii z diety [2].
| Składnik | Zakres dzienny | Zawodnik 75 kg | Główne źródła |
|---|---|---|---|
| Węglowodany | 4-8 g/kg | 300-600 g | ryż, makaron, kasze, pieczywo, ziemniaki, płatki, owoce |
| Białko | 1,6-2,2 g/kg | 120-165 g | mięso, ryby, jaja, nabiał, strączki, tofu |
| Tłuszcz | 20-35% energii | zależnie od kaloryczności | oliwa, orzechy, pestki, tłuste ryby |
Górna granica węglowodanów nie jest celem na każdy dzień. W przeglądzie badań, który porównał jadłospisy piłkarzy z zaleceniami UEFA, średnie spożycie węglowodanów wynosiło 4,2 g/kg, a w 6 z 15 prac było niższe od zaleceń. Białka zawodnicy jedli zwykle wystarczająco, średnio 1,9 g/kg [3]. U piłkarzy częściej brakuje więc paliwa niż białka.
Wyliczenie białka dla swojej masy ciała znajdziesz w tabeli w tekście ile białka na kilogram potrzebuje piłkarz.
Tydzień treningowy: węglowodany idą za obciążeniem
Nie musisz jeść tyle samo każdego dnia. W badaniu zawodników Premier League, u których wydatek energii mierzono metodą podwójnie znakowanej wody, piłkarze jedli średnio 6,4 g węglowodanów na kilogram w dni meczowe i 4,2 g/kg w dni treningowe [4]. Autorzy zauważyli przy tym, że w dniu przed meczem i w regeneracji po nim węglowodanów było mniej, niż zalecają wytyczne. Intuicja nie zawsze wystarcza.
Dla amatora oznacza to prosty podział. W dzień wolny i przy lekkim rozruchu porcja ryżu czy makaronu może być mniejsza, a w dzień ciężkiego treningu, przed meczem i w dniu meczu większa. Białko zostaje mniej więcej stałe, rozłożone na 4-5 posiłków w ciągu dnia [2].
Przykład dla zawodnika 75 kg: w środę, gdy ma wolne, do obiadu wystarcza mu 80 g ryżu (sucha masa), a w czwartek przed ciężkim treningiem 120 g, do tego banan i bułka przed wyjściem na boisko. Gdy brakuje czasu na gotowanie, pomocna bywa dieta pudełkowa, ale menu trzeba sprawdzić pod treningi. Jak to zmieścić w dniu pracy na etacie, pokazuje tekst o diecie piłkarza amatora z pracą, a o odbudowie zapasów między jednostkami przeczytasz w artykule glikogen mięśniowy: co jeść.
Przed treningiem: zjedz tak, żeby móc biegać
Najczęstszy błąd amatora to trening o 19:00 po obiedzie zjedzonym w południe. Sześć czy siedem godzin bez jedzenia często kończy się pustym bakiem w drugiej części zajęć albo wilczym głodem wieczorem.
Dobrze działa większy posiłek 3-4 godziny przed treningiem i mała przekąska bliżej wyjścia. Przy treningu o 18:00 może to być obiad o 14:00 (120 g makaronu z sosem pomidorowym i 100 g indyka), a o 16:30 banan albo bułka z dżemem. Im mniej czasu do wysiłku, tym mniej tłuszczu i błonnika na talerzu.
Godziny, gotowe posiłki i najczęstsze błędy opisuje artykuł o posiłku przed treningiem piłkarskim.
Dzień przed meczem i dzień meczu: zatankuj bez przejadania
Przez 24-48 godzin przed meczem zaleca się 6-8 g węglowodanów na kilogram dziennie [2]. Przy 75 kg wychodzi 450-600 g, które trzeba rozłożyć na 4-6 posiłków i przekąsek, a nie upchnąć w jednej kolacji. Eksperci federacji portugalskiej zwracają uwagę, że w badaniach posiłek przedmeczowy zawierał średnio mniej niż 1,5 g węglowodanów na kilogram [2].
Główny posiłek w dniu meczu zjedz 3-4 godziny przed pierwszym gwizdkiem, z 1-3 g węglowodanów na kilogram [5]. Mecz o 11:00 oznacza śniadanie o 7:30: na przykład 100 g jasnego pieczywa z 30 g dżemu i jajkiem, do tego 250 ml soku. O 9:30 wystarczy banan i woda.
Pełny plan od kolacji poprzedniego dnia do gwizdka opisuje tekst 24 godziny do meczu. Czy amator potrzebuje klasycznego ładowania, wyjaśnia artykuł o ładowaniu węglowodanów przed meczem. Jeśli wolisz mieć wszystko na kartce w torbie, pobierz checklistę Dzień meczu.
W trakcie meczu: przerwa to Twoje okno
Zalecenia mówią o 30-60 g węglowodanów w trakcie meczu. Portugalscy eksperci uznają, że w grze z ciągłymi zrywami sprawdzają się napoje zawierające 6-8% węglowodanów [2]. W piłce najprościej wypić je w przerwie i w krótkich przestojach w grze. Napój o stężeniu 6% ma 6 g węglowodanów w 100 ml, więc 500 ml daje 30 g.
W przeglądzie badań spożycie węglowodanów przed meczem i podczas gry wiązało się z większą szybkością, większą liczbą sprintów i mniejszym spadkiem celności strzałów. Nie było natomiast zgody co do podań, dryblingu czy skoczności [5]. Napój w przerwie to więc rozsądny dodatek, a nie cudowny środek.
Każdy napój i żel testuj najpierw na treningu. Jeśli zaczynasz na ławce, plan wygląda trochę inaczej, co opisuje tekst co jeść, gdy zaczynasz mecz na ławce. Kiedy izotonik ma sens, a kiedy wystarczy woda, wyjaśnia artykuł izotonik: co to jest i kiedy pić.
Regeneracja: pierwsze godziny i kolejne dwa dni
Po meczu zapas glikogenu wyraźnie spada, a w badaniach pozostawał obniżony jeszcze po 48 godzinach [5]. Gdy kolejny wysiłek jest blisko, na przykład dwa mecze w weekend, zaleca się 1-1,5 g węglowodanów na kilogram na godzinę przez pierwsze 4 godziny, zaczynając w ciągu 20 minut [5]. Do tego porcja 20-40 g białka dobrej jakości, zjedzona do 2-4 godzin po końcowym gwizdku [2].
Amator, który gra w niedzielę, a trenuje we wtorek, nie musi liczyć gramów co godzinę. Wystarczy, że w ciągu godziny lub dwóch zje normalny posiłek, na przykład 120 g makaronu (sucha masa) ze 150 g kurczaka i sosem pomidorowym, a wieczorem kolację z kolejną porcją węglowodanów. Dzień po meczu też nie jest dniem na głodówkę.
Szczegóły znajdziesz w tekstach regeneracja po meczu i protokół regeneracji NutriGrind.
Nawodnienie: zważ się przed treningiem i po nim
Tempo pocenia bardzo się różni. W danych przytaczanych przez ekspertów federacji portugalskiej wynosiło średnio około 1,1 l na godzinę przy 5°C i około 1,5 l na godzinę przy 37°C, a w tych samych warunkach różnice między osobami były duże [2]. Dlatego jedna butelka dla całej drużyny to zgadywanie.
Najprościej sprawdzić to wagą: zważ się przed treningiem i po nim, w podobnym stroju, i uwzględnij wypite płyny. Po meczu uzupełniaj około 1,5 l płynów na każdy kilogram ubytku masy, najlepiej w ciągu 2-4 godzin. Sama woda zatrzymuje się w organizmie gorzej niż napój z dodatkiem sodu [2], dlatego dobrze pić ją do posiłku albo sięgnąć po napój z elektrolitami.
Pełne zasady opisuje tekst o nawodnieniu sportowca. Jeśli w końcówce meczu łapią Cię skurcze, przeczytaj artykuł o skurczach mięśni podczas meczu.
Suplementy: na końcu listy, nie na początku
Według konsensusu MKOl tylko kilka suplementów ma dobre dowody wpływu na wynik sportowy: kofeina, kreatyna, niektóre substancje buforujące i azotany. Nawet one działają różnie u różnych osób i powinny być przetestowane na treningu przed użyciem w meczu [6].
Drugi problem to jakość. Konsensus MKOl przypomina, że w pierwszym dużym badaniu około 15% z ponad 600 suplementów z różnych krajów zawierało niezadeklarowane prohormony, a prawdziwej skali problemu nie da się dokładnie ustalić [6]. Jeśli grasz w rozgrywkach z kontrolą, wybieraj produkty z niezależnym certyfikatem badań na substancje zakazane.
Od czego zacząć i czego nie kupować w ciemno, opisuje artykuł o suplementacji piłkarza. Osobny tekst omawia kreatynę dla piłkarza.
Sen, odporność i badania krwi
Sportowcy często śpią krócej niż 7 godzin, a w populacji ogólnej taki nawyk zwiększa ryzyko infekcji układu oddechowego [7]. Eksperci zaznaczają przy tym, że sztywne 7-9 godzin dla każdego nie jest idealne i potrzeby snu trzeba oceniać indywidualnie [7].
Jedzenie wpływa na sen pośrednio. Ciężka kolacja o 23:00 albo duża kawa przed treningiem o 19:00 potrafią skrócić noc, która ma odbudować Cię przed kolejną jednostką. Po wieczornym meczu lepiej zjeść lżej, ale nie rezygnować z posiłku.
Jeśli mimo dobrego jedzenia czujesz przewlekłe zmęczenie, łapiesz infekcję za infekcją albo regeneracja wyraźnie się wydłuża, porozmawiaj z lekarzem o podstawowych badaniach. Pomogą Ci teksty o badaniach krwi sportowca, odporności piłkarza jesienią i śnie piłkarza.
Masa ciała w sezonie: zmieniaj ją z planem
Nie ma jednej idealnej sylwetki dla wszystkich piłkarzy. Optymalna budowa zależy od fizjologii zawodnika, jego pozycji i stylu gry [1]. Wyższy udział tkanki tłuszczowej wiązał się jednak w badaniach z wolniejszym sprintem na 20 m [2], więc skład ciała ma znaczenie.
Za mało jedzenia przy dużym obciążeniu prowadzi do niskiej dostępności energii. Konsensus MKOl opisuje jej skutki dla zdrowia i dyspozycji sportowej zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn [8]. Odchudzanie „na szybko” w trakcie rundy częściej odbiera nogi, niż pomaga.
Redukcję najlepiej planować poza najważniejszą częścią sezonu, a przybieranie masy łączyć z treningiem siłowym. Szczegóły znajdziesz w tekstach jak schudnąć, gdy grasz w piłkę, dieta na masę dla piłkarza oraz waga stoi, ale grasz lepiej.
Młody piłkarz: inne zasady, inne priorytety
Nastolatek, który rośnie i trenuje cztery razy w tygodniu, ma inne potrzeby niż dorosły amator. Stanowisko dietetyków sportowych z Australii zaleca regularne posiłki z węglowodanami i białkiem, szczególnie zaraz po treningu, uwagę na wapń, witaminę D i żelazo oraz pokrywanie potrzeb zwykłym jedzeniem, a nie suplementami [9].
U dzieci nie liczymy kalorii i nie odchudzamy ich na własną rękę. Decyzje podejmuje rodzic, a przy spadku masy ciała, omdleniach czy podejrzeniu zaburzeń odżywiania potrzebny jest pediatra. Więcej znajdziesz w poradniku dieta młodego piłkarza, a nastolatek, który celuje w akademię albo seniorską piłkę, znajdzie plan w tekście jak zostać piłkarzem.
Przykład z boiska: tydzień z meczem w niedzielę o 11:00
Zawodnik ważący 75 kg kończy pracę o 15:00, trenuje we wtorek i czwartek o 19:00, a w niedzielę gra o 11:00. To ilustracja typowych błędów, nie opis konkretnej osoby.
Przed:
- wtorek i czwartek: obiad o 12:00, potem nic do treningu, o 21:30 duża pizza
- sobota: sałatka na obiad i lekka kolacja, „żeby nie obciążać się przed meczem”
- niedziela: o 9:30 kawa i baton, po meczu nic do 15:00
Po:
- wtorek i czwartek: obiad o 12:00 (100 g ryżu, 150 g kurczaka, warzywa), o 16:30 bułka 70 g z 20 g dżemu i jogurt 150 g, o 20:45 kolacja ze 100 g makaronu i 120 g indyka
- sobota: porcja węglowodanów w każdym posiłku i dwie przekąski, razem około 450-500 g węglowodanów, kolacja o 19:00 z 400 g ziemniaków i 150 g łososia
- niedziela: o 7:30 100 g jasnego pieczywa, 30 g dżemu, jajko i 250 ml soku, o 9:30 banan, w przerwie 500 ml napoju 6%, o 13:00 obiad ze 120 g ryżu i 150 g kurczaka
Ułóżmy dietę pod Twój tydzień
Zakresy z tego tekstu są punktem wyjścia. Ile węglowodanów zjeść w czwartek, jak zmieścić posiłek przed treningiem między pracą a dojazdem i czy w ogóle potrzebujesz suplementów, zależy od Twojej masy ciała, pozycji, minut w meczu, celu i tolerancji przewodu pokarmowego.
Jako dietetyk i aktywny piłkarz pomagam dopasować żywienie do Twojego tygodnia. Przed konsultacją wypełniasz wywiad żywieniowy i dzienniczek z 3 dni. Podczas spotkania online (około 60 minut, 149 zł) analizuję Twoje treningi, zapotrzebowanie, regenerację i obecne żywienie. W ciągu 48 godzin po konsultacji udostępniam w Strefie klienta spersonalizowane zalecenia w PDF i sugerowany plan działania, bez jadłospisu. Przez 7 dni po konsultacji możesz zadawać pytania i konsultować korekty zaleceń. Szczegóły znajdziesz na stronie dietetyk piłkarza.
Przy urazach, chorobach przewlekłych, lekach czy niepokojących objawach plan ustalasz z lekarzem lub fizjoterapeutą, a dieta ich nie zastępuje.
Najczęstsze pytania
Ile węglowodanów powinien jeść piłkarz?
Zalecenia UEFA mówią o 4-8 g węglowodanów na kilogram masy ciała dziennie, zależnie od obciążenia. W ciągu 24-48 godzin przed meczem celuje się w 6-8 g/kg. W dni wolne i przy lekkim rozruchu porcje mogą być mniejsze.
Ile białka potrzebuje piłkarz?
Zakres dla piłkarzy to 1,6-2,2 g białka na kilogram masy ciała dziennie, rozłożone na 4-5 posiłków. Przegląd badań pokazał, że zawodnicy zwykle jedzą białka wystarczająco, średnio 1,9 g/kg. Częściej brakuje im węglowodanów.
Co jeść przed meczem piłki nożnej?
Główny posiłek zjedz 3-4 godziny przed meczem, z 1-3 g węglowodanów na kilogram masy ciała i umiarkowaną porcją białka. Wybieraj znane produkty, takie jak ryż, makaron, jasne pieczywo czy ziemniaki. Ogranicz tłuste i bardzo błonnikowe dania, jeśli obciążają Twój żołądek.
Czy piłkarz potrzebuje suplementów?
Większość potrzeb pokrywa dobrze ułożone jedzenie, a suplementy są dodatkiem. Tylko kilka z nich, takich jak kofeina czy kreatyna, ma dobre dowody działania. Każdy produkt testuj najpierw na treningu i wybieraj taki z niezależnym certyfikatem badań na substancje zakazane.
Jak dieta piłkarza zmienia się w ciągu tygodnia?
Białko zostaje mniej więcej stałe, a porcje węglowodanów rosną w dni ciężkich treningów, przed meczem i w dniu meczu. Po meczu priorytetem są płyny, węglowodany i białko. W dni wolne talerz może być skromniejszy.
Jeśli potrzebujesz dopasować te elementy do siebie, sprawdź indywidualną współpracę dla piłkarza.
Źródła
Artykuł opracowano na podstawie recenzowanych publikacji, stanowisk ekspertów i materiałów indeksowanych w PubMed.
- [1] UEFA expert group statement on nutrition in elite football. Current evidence to inform practical recommendations and guide future research. ↗
- [2] Portuguese Football Federation consensus statement 2020: nutrition and performance in football. ↗
- [3] How Do Male Football Players Meet Dietary Recommendations? A Systematic Literature Review. ↗
- [4] Energy Intake and Expenditure of Professional Soccer Players of the English Premier League: Evidence of Carbohydrate Periodization. ↗
- [5] Influence of Carbohydrate Intake on Different Parameters of Soccer Players' Performance: Systematic Review. ↗
- [6] IOC consensus statement: dietary supplements and the high-performance athlete. ↗
- [7] Sleep and the athlete: narrative review and 2021 expert consensus recommendations. ↗
- [8] 2023 International Olympic Committee's (IOC) consensus statement on Relative Energy Deficiency in Sport (REDs). ↗
- [9] Sports Dietitians Australia position statement: sports nutrition for the adolescent athlete. ↗
BAZA WIEDZY ↗